Miejska Biblioteka Publiczna

Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich w Radomiu działa od 60-ciu lat.
Rok 1946 był przełomowy dla powojennego bibliotekarstwa polskiego oraz dla organizacji zawodowej bibliotekarzy. Wydano zasadniczy akt prawny, o który organizacja zabiegała i którego podstawy opracowała. Był to Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami. Nastąpiła także legalizacja związku bibliotekarzy, który podjął działalność w odradzających się lub powstających nowych kołach terenowych.
Dnia 28 lutego 1946 r. do rejestru Stowarzyszeń i Związków Zawodowych został wpisany Związek Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich - ogólnopolskie stowarzyszenie naukowe, którego zadaniem było „zespolenie wszystkich bibliotekarzy i archiwistów polskich celem obrony ich interesów zawodowych, ekonomicznych i kulturalnych, dążenie do polepszenia warunków ich pracy i płacy oraz udzielanie im pomocy materialnej, czuwanie nad prawidłową organizacją i rozwojem bibliotek i archiwów oraz szkolenie zawodowe”. Najwyższą władzą ustawodawczą było zebranie delegatów kół zwoływane w pierwszym półroczu każdego roku, a najwyższą władzą wykonawczą - Zarząd Główny.
Bibliotekarze radomscy szybko włączyli się w prace związku. Dnia 12 czerwca 1946 r. odbyło się pierwsze zebranie koła w obecności wizytatora Ministerstwa Oświaty, Franciszka Sedlaczka,w którym uczestniczyło 14 osób. W sporządzonym oświadczeniu czytamy: „Pracownicy Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz kierownik Biblioteki Powiatowej postanowili utworzyć Koło”. Powołano tymczasowy zarząd w następującym składzie: przewodnicząca Daniela Jarkowska, kierownik Biblioteki Wydziału Powiatowego, z-ca przewodniczącej Florentyna Jakubczakowa, kierownik Miejskiej Biblioteki Publicznej, sekretarz Maria Jackowska, skarbnik Klara Pawlińska, gospodarz Stefania Skulska. Koło było jednym z pierwszych powstałych w kraju. Fakt ten potwierdza „Kronika Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 1917-2000”. Czytamy w niej: „Dnia 26 marca wznowiło działalność Koło Lubelskie, natomiast 12 czerwca powstało Koło w Radomiu, 5 lipca we Wrocławiu, 1 września w Kielcach i 26 września w Szczecinie”. Należy zaznaczyć, iż pod koniec 1946 r. w całej Polsce było 12 kół (928 członków), które bezpośrednio podlegały Zarządowymi Głównemu. Radom zajął miejsce obok takich ośrodków jak: Gdańsk, Katowice, Kielce, Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Toruń, Szczecin, Warszawa i Wrocław.
Dnia 13 października 1946 r. w miejsce tymczasowego zarządu powołano nowy. W jego skład weszli również pracownicy miejscowego Archiwum Państwowego. Przewodniczącą pozostała Daniela Jarkowska. Jej zastępcą był Władysław Prawdzik, kierownik Archiwum Państwowego. Dnia 7 grudnia 1946 r. koło zostało wpisane do ewidencji stowarzyszeń i związków Starostwa Grodzkiego w Radomiu. Na walnym zebraniu 26 stycznia 1947 r. wydano legitymacje członkowskie 22 osobom.
W dniach 11 - 12 maja 1947 r. Daniela Jarkowska uczestniczyła w Zebraniu Delegatów Kół w Toruniu. Wśród wniosków pierwszych zebrań kół znalazły się sprawy merytoryczne, a także dotyczące zwiększenia budżetów bibliotek i uposażeń pracowników oraz uzyskania praw związku zawodowego.
W 1950 r. radomskie koło liczyło już 47 członków z miasta i powiatu (m.in.z: Białobrzegów, Błotnicy, Kowali, Kozłowa, Przytyka, Szydłowca, Radzanowa, Rogowa, Skaryszewa, Wyśmierzyc, Wierzbicy, Zakrzewa). Ten stan ilościowy utrzymywał się do 1955 r. Od 30 stycznia 1951 r. do 1955 r. funkcję przewodniczącej koła sprawowała Maria Romana Dedio, kierownik Czytelni Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu.
W 1951 r. z prac Związku wycofali się archiwiści, tworząc początkowo sekcję Polskiego Towarzystwa Historycznego, a potem samodzielną organizację. Ze względu na fakt podporządkowania bibliotekarzy różnym resortom i instytucjom nie powiodły się próby przeobrażenia ZBiAP w samodzielną organizację o charakterze związku zawodowego.
W grudniu 1953 r. podjęto decyzję o przekształceniu Związku w Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Uchwalono statut, w którym określono SBP jako „organizację społeczną o charakterze fachowym i naukowym, skupiającą w swoich szeregach pracowników bibliotek oraz osoby związane zawodowo lub naukowo ze sprawami bibliotekarstwa”. Struktura organizacyjna opierała się na okręgach wojewódzkich i oddziałach powiatowych. W 1954 r. przystąpiono do reorganizacji SBP, m.in. zobowiązano ogniwa terenowe do zwołania zjazdów okręgowych w celu przekształcenia kół ZBiAP w okręgi SBP. Okręgi z kolei miały powołać oddziały powiatowe. Oddział radomski wszedł w skład okręgu kieleckiego. Dostosowując się do wytycznych ZG 10 listopada 1955 r. w nowo powołanym oddziale wybrano władze z przewodniczącą Danutą Tomczyk, wówczas wicedyrektorem Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu. Obowiązki pełniła do 1975 roku. Do oddziału liczącego 26 osób weszli bibliotekarze z Radomia i powiatu radomskiego, a także Ostrowca, Skarżyska i Starachowic.
Dnia 8 marca 1956 r. powstał drugi oddział – przy Bibliotece Powiatowej w Radomiu. Jego przewodniczącą została Genowefa Podgajniak, kierownik tej placówki. Obowiązki pełniła do 1975 r. Zarząd Oddziału przy Bibliotece Powiatowej w Radomiu był najliczniejszym oddziałem terenowym (47 osób) w okręgu kieleckim, liczącym w tym czasie 22 oddziały. Obydwie przewodniczące radomskich zarządów oddziałów były kilkakrotnie wybierane do zarządu okręgu w Kielcach. Danuta Tomczyk w 1966 r. została wiceprzewodniczącą, a od 1972 do 1975 r. była przewodniczącą kieleckiego zarządu okręgu.
W 1975 r. nastąpiła kolejna zmiana struktury SBP w związku z reformą administracyjną kraju. Dnia 27 października 1975 r. w Czytelni Biblioteki Publicznej w Radomiu odbył się Okręgowy Zjazd, w którym uczestniczyło 29 delegatów z bibliotek publicznych, naukowych, fachowych oraz pedagogicznych. W zjeździe z ramienia Zarządu Głównego uczestniczyła Janina Cygańska - sekretarz. W wystąpieniu podkreśliła, iż Radom jako pierwszy z 19 nowych województw podjął się reorganizacji okręgów SBP i również jako pierwszy przeprowadził zjazd okręgowy. Wskazała, że świadczy to o prężności radomskiego środowiska bibliotekarskiego.
Z chwilą powołania Zarządu Okręgu w Radomiu w województwie radomskim do SBP należało 270 bibliotekarzy. Przewodniczącą została Danuta Tomczyk, wicedyrektor WBP w Radomiu, a jej zastępcami: Jolanta Wypych, dyrektor Biblioteki Oddziałowej Politechniki Świętokrzyskiej w Radomiu i Kamila Brodowska, dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Radomiu.
Początki nie były łatwe. Zarząd Okręgu dążył również do integracji wszystkich bibliotek, podniesienia rangi zawodu bibliotekarza w środowisku, współpracy z innymi stowarzyszeniami, placówkami kulturalno-oświatowymi i naukowymi.
W latach 1976 - 1979 powstawały koła terenowe zlokalizowane w wielu przypadkach w dawnych siedzibach zarządów powiatów: Białobrzegi, Kozienice, Lipsko, Grójec, Przysucha, Szydłowiec i Zwoleń. Ponadto w Radomiu działały koła przy Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej, Bibliotece Pedagogicznej Wojewódzkiej, Bibliotece Głównej Wyższej Szkoły Inżynierskiej, a także koło bibliotek związkowych oraz koło bibliotek szkolnych i bibliotek liceów ogólnokształcących. W 1981 r. powstało też koło przy bibliotekach szkół zawodowych. Od początku lat osiemdziesiątych następował stały wzrost liczby bibliotekarzy z różnych sieci skupionych w Stowarzyszeniu.
Ten stan trwał do roku 1989 r. (14 kół i 415 członków głównie z bibliotek publicznych). W 1989 r. okręg w Radomiu pod względem ilości członków był na 5 miejscu w kraju, po Warszawie, Szczecinie, Katowicach i Poznaniu. Jeśli chodzi o ilość kół byliśmy na 6 miejscu.
Niemniej w sprawozdaniu przewodniczącej Danuty Tomczyk pojawia się zdanie: „Do SBP należy niewielka liczba bibliotekarzy zatrudnionych w bibliotekach szkolnych i zakładowych, a sieć bibliotek pedagogicznych nie jest reprezentowana w Stowarzyszeniu”.
Do głównych zadań radomskiego stowarzyszenia w tym okresie należało:
• doskonalenie fachowe i kształcenie aktywnej postawy zawodowej,
• podejmowanie działań w kierunku integracji środowiska bibliotekarskiego,
• podejmowanie starań wspólnie z bibliotekami o poprawę bazy lokalowej, modernizację bibliotek, wyposażenie w funkcjonalny sprzęt,
• popularyzacja dorobku bibliotek,
• podejmowanie starań o rozbudowę szeregów SBP,
• usprawnienie pracy bibliotek, lepsza organizacja ich sieci i pełniejsze zaspakajanie potrzeb czytelniczych.
Niestety kolejne lata były trudne dla bibliotek samorządowych i zakładowych. Nie pozostało to bez wpływu na kondycję Stowarzyszenia. W 1993 r. działało 12 kół, do których należało 280 członków. W sprawozdaniach wskazano: „Główną przyczyną spadku liczby członków była reorganizacja sieci bibliotek publicznych, likwidacja bibliotek, redukcja etatów i ryczałtów zatrudnionych bibliotekarzy. Nowe warunki funkcjonowania bibliotek, zmiany w systemie zarządzania i finansowania wpłynęły także w głównej mierze na trudności naszej organizacji. Praca nasza koncentrowała się na zasadniczych celach, którymi były: umocnienie organizacji, ochrona interesów środowiska bibliotekarskiego, podnoszenie poziomu kwalifikacji zawodowych, ochrona przed likwidowaniem bibliotek i redukcją etatów, pozyskiwanie w środowiskach sojuszników do spraw książki”.
W 2001 r. Zarząd Główny SBP, w związku z kolejną reformą administracyjną państwa, wydał uchwały dotyczące zmiany struktury stowarzyszenia. Okręgi SBP w zlikwidowanych województwach zostały przekształcone w oddziały. Oddział w Radomiu, podlegający Zarządowi Okręgu SBP w Warszawie, został powołany 11 kwietnia 2002 r. Obejmuje on teren Radomia i powiatu radomskiego. Obecnie skupia 105 bibliotekarzy w 6 kołach działających przy: Miejskiej Bibliotece Publicznej w Radomiu, Miejskiej Bibliotece Publicznej w Pionkach, Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Iłży, Gminnej Bibliotece Publicznej w Jedlni gm. Pionki, Bibliotece Pedagogicznej w Radomiu i Bibliotece Pedagogicznej w Pionkach. W 2003 r. zostały utworzone koła bibliotek pedagogicznych oraz powołano Sekcję Bibliotek Pedagogicznych i Szkolnych.
Na przestrzeni lat zarządy kół, oddziałów i okręgu radomskiego stowarzyszenia najczęściej współpracowały z bibliotekami, na terenie których działały. Członkowie kół włączali się czynnie w inicjatywy podejmowane przez ich macierzyste placówki (spotkania z pisarzami, wystawy, konkursy). Wspólnie wydano też wiele katalogów wystaw, informatorów o bibliotekach publicznych województwa radomskiego (1976 i 1977) i związkowych (1977).
W 1997 r. dla uczczenia 80 rocznicy Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich Danuta Tomczyk i Teresa Majdak opracowały i wydały informator „Z historii zjazdów okręgowych SBP w Radomiu”.
W minionych latach ukazało się też wiele artykułów, notatek dotyczących bibliotek, bibliotekarzy i ważniejszych wydarzeń z życia radomskiego stowarzyszenia w: „Informatorze Bibliotekarza i Księgarza”, „Bibliotekarzu” i „Poradniku Bibliotekarza”. Od 1993 r. regularnie zamieszczamy również informacje na łamach „Bibliotekarza Radomskiego”, kwartalnika wydawanego najpierw przez Wojewódzką, a obecnie Miejską Bibliotekę Publiczną w Radomiu.
Od 1995 r. stowarzyszenie jest współorganizowanie razem z radomską biblioteką obchodów Dnia Bibliotekarza i Bibliotek.
Od roku 2004 odpowiadając na apel Zarządu Głównego włączyliśmy się w organizację „Tygodnia Bibliotek”.
Należy podkreślić, że przedstawicielom radomskiego stowarzyszenia bardzo zależy na integracji środowiska bibliotekarskiego. Dlatego też podejmowane były działania mające na celu umocnienie więzi koleżeńskich. Braliśmy udział w licznych jubileuszach bibliotek i bibliotekarzy, w pożegnaniach pracowników odchodzących na emeryturę, organizowaliśmy kilkakrotnie wyjazdy na Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie oraz uczestniczyliśmy w wymianie doświadczeń z innymi bibliotekarzami w kraju. Odwiedziliśmy biblioteki w Lublinie, Kielcach, Tarnobrzegu, Sandomierzu, Warszawie i Płocku oraz gościliśmy bibliotekarzy z Zamościa, Kielc, Tarnobrzega, Ostrołęki, Łodzi, Katowic, Płocka i Lublina.
Nasza działalność jest dokumentowana. Od 1975 r., tj. od chwili powstania Zarządu Okręgu do dnia dzisiejszego, prowadzona jest kronika stowarzyszenia. Obecnie liczy 8 tomów. Za prowadzenie kroniki zostaliśmy w 1988 r. wyróżnieni przez Zespół Historyczno-Pamiętnikarski Okręgu Stołecznego SBP. Podkreślił on perfekcję i jednolitość opracowania. Kronikę do 1994 r. prowadziła Danuta Tomczyk, a potem Teresa Majdak.
Władze radomskiego stowarzyszenia, pragnąc nagrodzić swoich członków za pracę bibliotekarską i społeczną na rzecz ruchu stowarzyszeniowego, występowały niejednokrotnie o nadanie odznaczeń i wyróżnień. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych opiniowały również wnioski o odznaczenia państwowe dla bibliotekarzy.
Od 1988 r. Komisja Wyróżnień i Odznaczeń przy Zarządzie Głównym przyznała nam 56 medali (31 Pamiątkowych 70-lecia SBP i 25 “W dowód uznania") oraz 33 Honorowe Odznaki SBP. Medal Pamiątkowy przyznano wyróżniającym się bibliotekarzom i bibliotekom w: Białobrzegach, Kozienicach, Pionkach, Radomiu, Iłży, Zwoleniu i Szydłowcu. Natomiast w 2002 r. z okazji jubileuszu 80-lecia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Radomiu Zarząd Okręgu wystąpił o przyznanie jej medalu Biblioteka Magna Perennisque. W 1997 r. Zarząd Okręgu wystąpił z wnioskiem o nadanie Godności Honorowego Członka SBP Pani Danucie Tomczyk. Jej kandydatura została zatwierdzona przez ZG i w głosowaniu jawnym uzyskała aprobatę delegatów Krajowego Zjazdu w Miedzeszynie w czerwcu 1997 r. Od 1927 r. do chwili obecnej tytuł Honorowego Członka SBP otrzymało 60 bibliotekarzy polskich. W gronie tych wybitnie zasłużonych dla polskiego bibliotekarstwa i stowarzyszenia jest Pani Danuta Tomczyk.